Koniec roku ma w sobie coś symbolicznego. Nawet jeśli racjonalnie wiemy, że 31 grudnia to tylko kolejna data w kalendarzu, to jednak wielu z nas odczuwa potrzebę domykania, porządkowania i robienia podsumowań. Zaglądamy w notatniki, w kalendarze, w szafy i pudełka. Czasem także — w miejsca, które od miesięcy omijaliśmy wzrokiem. Tam, gdzie czekają niedokończone projekty.

Te, które zaczęły się z entuzjazmem. Z iskrą. Z planem na „już za chwilę”, „jak tylko będzie więcej czasu”, „po świętach”, „w spokojniejszym okresie”. A potem życie zrobiło swoje. Coś się przesunęło, coś zmieniło, coś straciło swoją aktualność. Projekty zostały — w różnych stadiach zaawansowania — i często wraz z nimi pojawia się uczucie ciężaru. A czasem wprost: poczucie winy.

Ten tekst jest zaproszeniem do innego spojrzenia. Do przyjrzenia się niedokończonym projektom nie jak wyrzutom sumienia, ale jak śladom drogi, którą przeszliśmy. Bez presji. Bez ocen. Z ciekawością i łagodnością.

Skąd biorą się niedokończone projekty?

Zacznijmy od tego, że niedokończone projekty są czymś absolutnie naturalnym. Zwłaszcza w obszarze twórczości, rękodzieła, szycia, pracy kreatywnej czy rozwoju osobistego. Tworzenie nie jest procesem liniowym. Rzadko wygląda jak: pomysł → realizacja → perfekcyjne zakończenie.

Częściej to raczej: pomysł → ekscytacja → działanie → przerwa → zmiana kontekstu → nowy pomysł. I to nie jest błąd systemu. To jest jego cecha.

Projekty zostają niedokończone z różnych powodów:

• bo zmieniły się nasze potrzeby,
• bo zabrakło czasu, energii albo przestrzeni,
• bo w trakcie zorientowaliśmy się, że to jednak nie jest „to”,
• bo nauczyliśmy się już tego, czego mieliśmy się z nich nauczyć,
• bo przyszły inne, ważniejsze rzeczy.

A mimo to często traktujemy je jak osobistą porażkę.

Dlaczego niedokończone projekty tak mocno siedzą w głowie?

Niedokończone projekty mają tendencję do powracania w myślach. Jakby cicho przypominały: „pamiętasz o mnie?”. Im dłużej leżą odłożone, tym większe znaczenie im przypisujemy. Z czasem projekt może urosnąć do rangi czegoś, co „powinno już dawno być zrobione”.

Problem w tym, że to „powinno” rzadko ma coś wspólnego z rzeczywistością tu i teraz.

Często oceniamy siebie z perspektywy dawnych intencji, nie uwzględniając tego, kim jesteśmy dziś. A przecież my też jesteśmy procesem. Zmieniamy się, dojrzewamy, inaczej rozkładamy akcenty. Projekt, który był ważny pół roku temu, nie musi być ważny teraz.

I to jest w porządku.

Moje własne niedokończone projekty

Nie piszę tego tekstu z pozycji kogoś, kto „ma wszystko ogarnięte”. Wręcz przeciwnie — piszę go z miejsca bardzo znajomego.

Wiosną zaczęłam projekt szycia ptaszków. Lekki, radosny, idealny na tamten czas. Wycięłam wykroje, przygotowałam materiały, miałam w głowie całą ich gromadkę. Usiadłam do maszyny, uszyłam jednego ptaszka. Jednego. I na tym się zatrzymałam.

Pozostałe wykroje czekają do dziś. Starannie odłożone. Widoczne. Obecne.

Czy to jest niedokończony projekt? Tak.
Czy czuję z jego powodu winę? Czasami — jeszcze niedawno tak.
Czy ten projekt coś mi dał? Zdecydowanie.

Dał mi moment radości. Przypomniał, że lubię takie formy. Nauczył mnie jak sobie poradzić z wszywaniem małego dziubka. Był po prostu dokładnie tym, czego potrzebowałam w tamtym momencie — nawet jeśli nie doprowadziłam go do końca.

I między unnymi to doświadczenie bardzo wpłynęło na to, jak dziś myślę o niedokończonych projektach.

Koniec roku jako moment wyboru, nie rozliczenia

Koniec roku często kojarzy się z bilansem: co się udało, a co nie. Ale można podejść do niego inaczej. Zamiast rozliczania — zatrzymanie i wybór.

Niedokończone projekty nie domagają się automatycznie ukończenia. One domagają się decyzji. A decyzja nie zawsze brzmi: „robię dalej”.

Na koniec roku warto zadać sobie kilka prostych, ale uczciwych pytań:

• Czy ten projekt nadal jest dla mnie ważny?
• Czy daje mi energię, czy raczej ją zabiera?
• Czy chcę do niego wrócić, czy trzymam go z przyzwyczajenia?
• Co by się stało, gdybym pozwoliła sobie go odłożyć na dobre?

To nie są pytania o dyscyplinę. To są pytania o relację z samą sobą.

Trzy drogi dla niedokończonych projektów

Z moich obserwacji (i własnych doświadczeń) wynika, że niedokończone projekty na koniec roku zwykle potrzebują jednego z trzech rozwiązań.

1. Świadoma kontynuacja

Są projekty, które naprawdę chcemy dokończyć. Które nadal rezonują z nami. Problemem nie jest brak chęci, tylko skala albo sposób, w jaki próbujemy je realizować.

W takim przypadku pomocne bywa:

• rozbicie projektu na bardzo małe kroki,
• zdjęcie z niego presji „musi być idealnie”,
• danie sobie więcej czasu, bez konkretnej daty końca.

Czasem projekt rusza dopiero wtedy, gdy przestajemy go poganiać.

2. Zawieszenie bez wyrzutów sumienia

Są też projekty, które są „nie na teraz”. Nie dlatego, że są złe. Po prostu nie pasują do obecnego etapu życia.

Zawieszenie to nie porażka. To decyzja: „wrócę, jeśli i kiedy będę gotowa”. Można je symbolicznie zapakować, opisać, odłożyć. Nadać im status uśpienia zamiast porażki.

To bardzo uwalniające.

3. Zamknięcie i pożegnanie

Najtrudniejsza, ale często najbardziej oczyszczająca opcja. Uznanie, że projekt spełnił już swoją rolę. Że nie musi być ukończony, żeby był wartościowy.

Zamknięcie może oznaczać:

• oddanie materiałów,
• przerobienie ich na coś innego,
• wyrzucenie bez dramatyzowania,
• zapisanie sobie, czego się z niego nauczyliśmy.

To nie jest rezygnacja. To domknięcie etapu.

Niedokończone projekty a poczucie winy

Poczucie winy często pojawia się tam, gdzie w grę wchodzi kreatywność. Jakby tworzenie musiało zawsze kończyć się produktem. Efektem. Czymś, co można odhaczyć.

A przecież proces też jest wartością.

Niedokończone projekty nie mówią o naszej nieskuteczności. Często mówią o naszej wrażliwości, ciekawości, gotowości do próbowania. O tym, że pozwalamy sobie zaczynać — nawet jeśli nie zawsze wiemy, dokąd nas to zaprowadzi.

Jeśli szycie, tworzenie, planowanie ma być przestrzenią wytchnienia, to nie może być kolejnym obszarem, w którym siebie rozliczamy.

Co zabrać ze sobą na nowy rok?

Możesz wejść w nowy rok z długą listą rzeczy „do nadrobienia”. Ale możesz też wejść z czymś innym:

• z lżejszą głową,
• z mniejszą liczbą zobowiązań wobec samej siebie,
• z większą zgodą na to, że nie wszystko musi być domknięte.

Być może wrócę do swoich ptaszków. A być może zostaną dokładnie tam, gdzie są — jako cichy ślad wiosny, która była.

I jedno, i drugie jest w porządku.

Na koniec roku życzę Ci nie tyle dokańczania wszystkiego, co świadomego wybierania, co naprawdę chcesz nieść dalej. Bez poczucia winy. Bez presji. Z uważnością na siebie.

Bo w Pracowni Wytchnienia liczy się nie tylko to, co powstaje — ale też to, jak się z tym czujemy.